Τζόναθαν Φράνζεν: Ελευθερία



Της Εύης Καρκίτη από την εφημερίδα Αγγελιοφόρος.

Είναι αλήθεια πως πολύ σπάνια το πρόσωπο ενός συγγραφέα γίνεται εξώφυλλο στο Time ή ακούει να μιλά για αυτόν ο αμερικανός πρόεδρος. Ακόμη σπανιότερα ένας συγγραφέας, ενεργός και νέος ακόμη, καλείται να διαχειριστεί τον τίτλο του «μεγάλου αμερικανού μυθιστοριογράφου» συγκρινόμενος με τον Τολστόι. Βαριές ευθύνες θα πρέπει να έπεσαν στις πλάτες του 51χρονου Τζόναθαν Φράνζεν που με το μυθιστόρημά του «Ελευθερία» προκάλεσε αίσθηση και θόρυβο κάνοντας τους κριτικούς να μιλούν για «αριστούργημα». Τι κάνει λοιπόν την «Ελευθερία» τόσο σημαντική; Η απάντηση δεν είναι εύκολη και πολλά θα κριθούν από την αντοχή που θα δείξει μέσα στο χρόνο όταν η σκόνη της φήμης του κάτσει δίνοντας περιθώρια για περισσότερο νηφάλιες εκτιμήσεις. Σήμερα ωστόσο το έργο φαντάζει ως ένα φρέσκο μυθιστόρημα το οποίο αν και διατρέχει αρκετές δεκαετίες αμερικανικής ζωής μοιάζει, ως ατμόσφαιρα, να είναι συμβατό με την Ομπάμα εποχή. Ο Φράνζεν καταφέρνει να απεικονίσει τη σύγχρονη Αμερική, έχοντας ήδη ανακαλύψει το συγγραφικό του εαυτό από το προηγούμενο μυθιστόρημα του τις «Διορθώσεις» και εστιάζοντας στο πιο ζωτικό της κύτταρο, την οικογένεια που έχει πάψει προ πολλού, αν υποθέσουμε ότι υπήρξε και ποτέ, αγία. Επιπλέον, σε αντίθεση με τους πολλούς σύγχρονους αμερικανούς μυθιστοριογράφους, ο Φράνζεν με μια προσεκτικά ελεγχόμενη πρόζα και χρησιμοποιώντας σωστά τα καλύτερα στοιχεία μιας μακράς αφηγηματικής παράδοσης, αποσύρει από το προσκήνιο τον εαυτό του αφήνοντας τους χαρακτήρες του να ζήσουν τις δικές τους ζωές. Το αποτέλεσμα είναι ένα ογκώδες καλογραμμένο μυθιστόρημα, που παρά την αυθεντικά αμερικανική του προέλευση, αποκτά ισχύ για ολόκληρο το δυτικό κόσμο.

Πόση ελευθερία υπάρχει στην «Ελευθερία» τους;

Ο Φράνζεν αναγνωρίζει στην ελευθερία μια σχεδόν πρακτική αξία. Έτσι φέρνει τους ήρωες τους αντιμέτωπους με μια ποικιλία επιλογών επιτρέποντας τους να δειλιάσουν, να κάνουν λάθος, να επανεκτιμήσουν αλλά τελικά να δράσουν, να σκεφτούν και να οραματιστούν ακριβώς μέσα στις συνθήκες που ορίζει μια εποχή ελεύθερης αγοράς, ανταγωνισμού, οικολογικών προταγμάτων, ιδιωτικών και συναισθηματικών δεσμεύσεων. Το ζεύγος των Μπέργκλαντ, η Πάτι και ο Γουώλτερ, τα παιδιά τους Τζόι και Τζέσικα, ο φίλος τους από τα παλιά και διάσημος αστέρας του ροκ Ρίτσαρντ Κατς και οι άνθρωποι που τους πλαισιώνουν, συνθέτουν το πορτρέτο μιας αντιφατικής χώρας. Ο Φράνζεν γράφει για τη μορφωμένη μεσαία τάξη, για τους αντισυμβατικούς που δεν μπήκαν στο καλούπι του γάμου και της οικογένειας, τους φτωχούς, λευκούς ρατσιστές, τους οικολόγους και τη δράση των εταιρειών άνθρακα, τους φοιτητές και τους καλλιτέχνες, τη ζωή στα προάστια, τη Νέα Υόρκη, την Ουάσινγκτον, τη Δυτική Βιρτζίνια. Τα οράματα των πατέρων του αμερικανικού έθνους «δοκιμάζονται» στη πυρετώδη προσπάθεια των προσώπων να βρουν εκείνους τους τρόπους ώστε «να χειριστούν σωστά την ελευθερία τους».

Από την «Ελευθερία» δεν λείπουν βέβαια κάποιες ανακολουθίες ή η έλλειψη αληθοφάνειας που χαρακτηρίζει μερικές από τις πράξεις των χαρακτήρων του. Επίσης ακολουθεί μια περίεργη πορεία καθώς απογειώνεται σταδιακά και φθίνει καθώς ο αναγνώστης προχωρά προς το τέλος. Παρ’ όλα αυτά κερδίζει τη «μάχη» μαζί του με πολλούς τρόπους. Ο «ακαταμάχητος» θεματικά έρωτας διατρέχει τις σελίδες, όπως εξάλλου και το χιούμορ, οι διάλογοι είναι ζωντανοί, η δομή καλά μελετημένη, η επαναπροσέγγιση κάποιων παραδοσιακών αξιών καθησυχαστική και η γραφή αποφεύγει τους πειραματισμούς ώστε να μην «θολώσει» το στόχο. Η Αμερική βρήκε στον Φράνζεν το νέο της λογοτεχνικό αστέρι και εμείς, μέσω της μετάφρασης της Ρένας Χατχούτ την ευκαιρία να συνδιαλαγούμε μαζί του.

Αναδημοσίευση από τον Αγγελιοφόρο

Advertisements
Gallery | This entry was posted in Άποψη and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s